Ankieta 16

1. Jak przedstawia się świadomość metodologiczna badaczy literatury staropolskiej?

Mówiąc oględnie dosyć słabo. Zazwyczaj tylko ci badacze, którzy otwarci są na (po)nowoczesne strategie lekturowe, mają pogłębioną świadomość metodologiczną.

2. Co powinno wyznaczać specyfikę badania/ interpretowania literatury staropolskiej? Czy Pani/Pana zdaniem takowa istnieje?

Czy w ogóle istnieje jakaś specyfika badań literatury staropolskiej? Pozytywizmu? Modernizmu? Odpowiedź typu: znajomość kontekstów kulturowych, literackich, zasad ówczesnej komunikacji etc. (niektórzy dodaliby znajomość filologii, ówczesnych poetyk, retoryki, łaciny) niewiele albo nic nie wnosi.

3. Postawa „ekstensywna” to taka, w której można poprzestawać na zwracaniu się ku dotąd niedostatecznie opracowanym tekstom źródłowym zasadniczo w tym celu, aby edycje opatrywać komentarzami filologicznymi. Czy badania literatury staropolskiej sprzyjają takiej postawie?

Tak, zdecydowanie.

4. Konteksty:
a) Kiedy interpretując tekst staropolski możemy odnosić go poza konteksty macierzyste?
b) Czy w ogóle wolno to robić?
c) Czy takie lektury wnoszą coś istotnego do stanu badań?

Zacznę od przykładu: w prestiżowej serii „Studia Staropolskie” została wydana praca M. Pieczyńskiego, Kirke, Proteusz i Lutnia rozstrojona. O poezji eksperymentalnej późnego baroku w świetle wypowiedzi teoretycznych (Warszawa 2013). Autor we wstępie, podejrzliwie odnosząc się do twierdzeń S. Fisha, notuje: „[…] porzucając radykalny pragmatyzm należałoby stwierdzić, że dowolny tekst jest nie jest przedmiotem działalności interpretatorów […], lecz przede wszystkim wypowiedzią powstałą w określonym języku i zgodnie z obowiązującymi w obrębie danej wspólnoty konwencjami retorycznymi czy literackimi. Tym samym swoboda-czytelnika interpretatora zostałoby ograniczona wymogami respektowania owego macierzystego kontekstu”. Powołanie się na kontekst macierzysty wydaje się „argumentem”, który zamyka kwestie metodologiczne. Co nie oznacza, że autor wspominanej książki nie „porzuci” kontekstu macierzystego. Pisząc o poezji Baki, odwołując się do kategorii wstrętu – zawartej w książce J. Kristevej (s. 224-225). Sprzeczność? Czy po prostu ciekawy pomysł interpretacyjny (godny wykorzystania), na który autor nie wpadłby, gdyby nie lektura Potęgi obrzydzenia? Wskazuję na ten przykład, by pokazać, że interpretacja piśmiennictwa staropolskiego nie musi dokonywać się tylko i wyłącznie w kontekście macierzystym. Badacz ma prawo i obowiązek zadawać tekstom określone pytania, których nigdy by nie zadał, gdyby nie współczesne propozycje metodologiczne. Co więcej uruchamiając współczesne języki opisu, teksty dawne wydają się wciaż żywe, które warto czytać – już w nowym horyzoncie problemów, jakie wyłaniają się w ramach współczesnej teorii. „Odnawianie znaczeń” oto główny cel interpretacji.

5. Polemizując z Januszem Sławińskim i przyjętym przez niego porządkiem rzeczy (tj. od analizy do interpretacji), Andrzej Szahaj twierdzi, że badaniach literackich interpretacja apriorycznie poprzedza analizę. Jakie są Pani/Pana doświadczenia oraz przekonania w tej (tylko pozornie wyłącznie) teoretycznoliterackiej materii?

Spór Szachaja ze Sławińskim wydaje się sporem paradygmatycznym. Zgadzam się ze słowami Szachaja, ukazującymi, w jaki sposób na gruncie literaturoznawstwa uprawomocniają się określone „wspólnoty interpretacyjne”, które przyjmują często charakter instytucjonalizowany, tym samym decydując o słuszności i prawomocności wykorzystywanych języków opisu. i postaw badawczych.

6. Czy badacz literatury staropolskiej potrzebuje współczesnej teorii literatury?

Tak. Lektura literatury staropolskiej nie może osunąć się w anachroniczność samego dyskursu badawczego, który wypadnie poza obręb głównych nurtów humanistyki.

Advertisements

Leave a Reply

Fill in your details below or click an icon to log in:

WordPress.com Logo

You are commenting using your WordPress.com account. Log Out /  Change )

Google+ photo

You are commenting using your Google+ account. Log Out /  Change )

Twitter picture

You are commenting using your Twitter account. Log Out /  Change )

Facebook photo

You are commenting using your Facebook account. Log Out /  Change )

Connecting to %s